Kumpas nedir?

Mekanik Kumpas Monoblok Gövde Üstten Vidalı

Ölçüm;herhangi birşeyin niteliğini belirtmede kullandığımız sayı ve birimden oluşan bir yöntemdir. Tüm ölçüler ve ölçü aletlerini yazmak tabii ki çok uzun bi süreye ve çok fazla detaylı bilgiye ihtiyaçtan dolayı oldukça zor bir iştir. Biz bu yazımızda genel olarak kumpası anlatacağız.

Günlük hayatta en çok kullandığımız ölçülerin belki de en başında uzunluk gelir. Mesela iki şehir arasındaki mesafe, bir yerin yüksekliği, herhangi oyuğun derinliği, bir insanın boyu gibi günlük hayatımızda yer alan konularda uzunluğu kullanırız. Ülkemizde metrik sistem kabul gördüğünden dolayı biz ana uzunluk birimi olarak metreyi (m) kullanmaktayız. (Farklı ülkerlerde farklı birimler kullanılır. Mesela ingilterede emperyal sistem kullanılır ve birimler inç, feet, yard gibi birimlerle ifade edilir.)ölçüm yapılırken doğru birimi kullanmakta önemlidir. İki şehir arasındaki mesafeyi belirtmek için milimetreyi(mm) kullanmak veya bir insanın boyundan bahsederken kilometreyi kullanmak oldukça gereksiz ve zordur. ( 1.8 m boyunda bir insan 0,0018 km dir. Ankara ile İstanbul arası mesafe yaklaşık 400 km yani, 40000000 cm dir.) Kumpas nispeten küçük ölçümler için kullanılır. 0 – 150 cm arası kullanılır demek pek yanlış olmaz. Biraz Kumpası inceleyelim şimdi.

Kumpas Mühendislik alanında ve sanayide kullanılan ve hassas ölçme işi yapan bir uzunluk ölçü aletidir. Kumpas, dış ölçüm ve iç ölçüm alt ve üst çeneleri, kılıç, cetvel ve verniyeden oluşmaktadır. Çok hassas ölçülendirmede kullanılmaktadır. Ölçme hassasiyetlerine göre üç çeşit kumpas vardır. Bunlar; 1/10 , 1/20 ve 1/50 dir.1/10=0,1 , 1/20=0,05 ve 1/50=0,02 mm’lik hassasiyette Ölçüm yapabilme yeteneğine sahiptir. Profesyonellik isteyen iş dallarında (havacılık, denizcilik, makine vb.) kullanılan kumpasların üretim sertifikası bulunmalı ve belirli sürelerde kalibrasyonu yapılmalıdır. Kullanımı gayet basittir. Üç farklı ölçme çeşidi için kullanılır. Birincisi boy veya dış çap ölçme, ikincisi iç çap ölçme ve son olarak ise bir girintinin, oyuğun, dişin, kademenin vs. derinliğini ölçme. Her ne kadar ölçme aralığı düşük olsada çok kullanışlı bir alettir. Üç Çeşit Kumpas vardır; manuel(analog), Dijital ve saatli kumpas. okuma kolaylığı olarak dijital kumpas diğerlerine göre bir adım öndedir. Sadece ekranda yazan değeri okumamız, ölçüyü anlamamız için yeterlidir.. Dijital kumpasın mantığı cihazın alt çenesinde yer alan yuvarlak tekerlek çeneyi hareket ettirdiğimiz zaman ana gövdede yer alan ray üzerinde hareket ediyor ve bu gidilen mesafe iki çene arasındaki uzaklık değerini veriyor. Dijital kumpaslarda herhangi bir ayarın bozulma ihtimali düşünülerek değeri sıfırlama butonu yer almaktadır. Manuel Kumpasta ise kumpas okumayı bilmek icap eder. Okuma işlemini kısaca tarif edelim.

Sabit çenede yer alan 0 çizgisinin geçmiş olduğu son cizgi tam olarak kabul edilir. İki çene üzerinde yer alan çizgiler arasında ilk kesişen çizgilerle de ondalık kısım belirlenir. Bir örnek üzerinde anlatalım.

Şekilde 1/20 ölçekli bir kumpasın ölçüsü görülmektedir. Sabit çenede yer alan “0” çizgisi en son 36’yı geçmiştir. Yani tam kısmına 36 yazılır. İki çene üstünde bulunan çizgilerdende ilk kesişen altıncı çizgidir(ok işareti ile gösterilen). 1/20 ölçekli kumpas olduğu için her bir çizgi 0,05 mm ‘e eşittir (1/20=0,05). 6x0,05= 0,3 olur. Virgülden sonraki kısmı da ondalık kısım olarak kabul ederiz. Ölçtüğümüz değer 36,3 olur.
Kumpasları kullanmadan önce doğruluğunu kontrol etmek gerekir. Bu kontrolü yapmak için kumpası tamamen kapatıp “0” ların kesiştiğini görmemiz gerekir. Kesişmiyorsa kumpas arızalı demektir.
Saatli kumpaslara başka bir yazımızda değineceğiz.